Wstrzymanie budowy przez PIP. Inwestor ponosi ryzyko za naruszenia BHP popełnione przez kierownika budowy, generalnego wykonawcę i podwykonawców

Wnioski:

1. Budownictwo należy do branż o wysokich wskaźnikach wypadkowych. Tylko w latach 2016-2020 w budownictwie w wypadkach przy pracy poszkodowanych zostało 24,7 tysiąca osób, 240 osób straciło życie, a 354 odniosło ciężkie obrażenia. Dane z tego okresu wskazują, że średnio co 7 dni na budowie ginął człowiek, a każdego dnia na polskich budowach odnotowywano 13 wypadków przy pracy. Dane odzwierciadlają oczywiście zdarzenia zgłoszone do Państwowej Inspekcji Pracy.
2. Obszary, w których dochodziło do wypadków i naruszeń to m.in.:

• upadki z wysokości,
• praca w wykopach,
• brak przygotowania pracowników do pracy oraz brak uprawnień i kwalifikacji,
• naruszenie zasad obsługi żurawi dźwigowych (budowlanych), z naruszeniami czasu pracy operatorów żurawi.

3. W przypadku stwierdzenia w toku kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy naruszeń bhp, inspektor pracy może wydać szereg decyzji mogących w istotny sposób wpłynąć na proces budowlany i jego terminowość, w tym m.in. nakazujących wstrzymanie prac, wstrzymanie eksploatacji maszyn czy urządzeń, czy zakazujących wykonywania pracy w określonych miejscach.
4. Nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu.
5. Powierzenie wykonywania robót budowlanych generalnemu wykonawcy, wykonawcom lub dalszym podwykonawcom nie stanowi podstawy do odstąpienia od decyzji o wstrzymaniu prac budowlanych na placu budowy.
6. Od decyzji inspektora pracy wydanej w formie pisemnej lub stanowiącej wpis do dziennika budowy, podmiotowi kontrolowanemu przysługuje odwołanie do okręgowego inspektora pracy. Odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od daty otrzymania decyzji.
7. W określonych sytuacjach inspektor pracy może wstrzymać wykonanie nakazu do czasu rozpatrzenia odwołania.

Budowa może stanąć z dnia na dzień.

W obliczu wysokiego poziomu ryzyka wypadków przy pracach budowlanych, szczególnego znaczenia nabiera kontrolna rola Państwowej Inspekcji Pracy. W przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów bhp, inspektor pracy może z rygorem natychmiastowej wykonalności wstrzymać prowadzenie prac budowlanych, eksploatację maszyn lub wykonywanie pracy w określonych miejscach.

Dla inwestora oznacza to realne ryzyko opóźnienia realizacji inwestycji – nawet w sytuacji, gdy do naruszeń doszło z winy generalnego wykonawcy, wykonawcy lub dalszego podwykonawcy. Sam fakt powierzenia robót podmiotom trzecim nie wyłącza uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy do wstrzymania prac budowlanych, eksploatacji maszyn czy prowadzenia robót w określonych miejscach. To, że inwestor nie wykonuje robót osobiście ani nie korzysta z urządzeń, nie stanowi dla organu żadnej przeszkody w podjęciu decyzji o wstrzymaniu prac.

Co mówią liczby?

Tylko w latach 2016–2020 w budownictwie w wypadkach przy pracy poszkodowanych zostało 24,7 tysiąca osób, 240 osób zginęło, a 354 odniosło ciężkie obrażenia. Średnio co 7 dni na budowie ginął człowiek, a każdego dnia odnotowywano 13 wypadków. To dane tylko z tych zdarzeń, które zostały oficjalnie zgłoszone do Państwowej Inspekcji Pracy.(1)

Główne źródła naruszeń:

• upadki z wysokości,
• praca w wykopach,
• brak przygotowania pracowników do pracy oraz brak wymaganych uprawnień,
• nieprawidłowa obsługa żurawi budowlanych i naruszenia czasu pracy operatorów.

Skutki kontroli PIP na budowie:

W przypadku stwierdzenia naruszeń bhp, inspektor pracy może wydać decyzje, które w istotny sposób wpływają na harmonogram i realizację inwestycji, m.in.:

• nakaz wstrzymania prac,
• wstrzymanie eksploatacji maszyn i urządzeń,
• zakaz wykonywania pracy w określonych miejscach.

Podstawa prawna:

Art. 11 ust. 1 pkt 1 lit. a–c oraz art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy.

Decyzje te są natychmiast wykonalne, a fakt powierzenia robót generalnemu wykonawcy lub dalszym podwykonawcom nie stanowi przeszkody do wstrzymania rygoru natychmiastowej wykonalności.

Możliwość odwołania:

Od decyzji inspektora pracy – wydanej na piśmie lub wpisem do dziennika budowy – inwestorowi przysługuje odwołanie do okręgowego inspektora pracy w terminie 7 dni od jej doręczenia. W określonych sytuacjach inspektor może wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozpatrzenia odwołania.

Jak inwestor może się zabezpieczyć?

Skutecznym narzędziem minimalizującym ryzyko finansowe inwestora jest właściwa konstrukcja umowy o roboty budowlane. W umowie należy:

• wprowadzić odpowiedzialność wykonawcy za przestrzeganie przepisów bhp,
• nałożyć obowiązek dokumentowania szkoleń, uprawnień i kontroli stanu bhp, zasada dopuszczania pracowników oraz możliwość ich usunięcia z placu budowy przez inwestora
• przewidzieć sankcje (w tym kary umowne) za naruszenia bhp,
• wprowadzić obowiązek posiadania przez wykonawcę odpowiedniego ubezpieczenia obejmującego skutki decyzji organów administracji publicznej.

Podsumowanie:

Wstrzymanie robót budowlanych przez PIP może nastąpić z dnia na dzień – i uderzyć finansowo w inwestora, niezależnie od tego, kto formalnie dopuścił się naruszenia. Dlatego tak ważne jest, aby inwestor świadomie zabezpieczał swoje interesy już na etapie zawierania umowy o roboty budowlane.

Tu szerzej o odpowiedzialności inwestora w procesie budowlanym za naruszenia przepisów BHP oraz wypadki przy pracy na placu budowy, a także o tym jakie obowiązki w zakresie prawidłowej organizacji budowy musi wypełnić inwestor, aby wyłączyć swoją odpowiedzialność cywilną i karną za ewentualne uchybienia po stronie pracowników lub współpracowników wykonawców i podwykonawców.

(1) wg PIP, Wypadki w budownictwie 2016-2020, https://budownictwo.pip.gov.pl/informacje-o-kampanii/wypadki-i-nieprawidlowosci-w-branzy-budowlanej